1.1. Harmanın ve Harmancılığın Tanımı:

Bugün dünyada tütün, genelde yakılıp dumanlanarak tüketilir. Başka bir deyimle duman içe çekilerek içilir. Bu yüzden sigara olarak tüketim en yaygın tüketim şeklidir. Ayrıca puro, pipo, nargile, enfiye tarzı kullanımda söz konusudur. Nitekim tütün zevklere hitap eden tarzlarda tüketilir.

Harmancılık fabrikasyonda, tütün ham maddesini tüketicinin arzu ettiği içim zevkini verecek, nitelik ve tüketim şekillerini kazanmasını ve dönüşümünü sağlayan bir ön işlevdir. Harmanın sözlük anlamı ise bir kaç çeşit tütünün bir araya karıştırılması neticesinde yeni bir kompozisyona dönüşümün meydana gelmesi demektir.

Tütünlerin neden harmanlanması gerekmektedir ?

Muhtelif bölgelerde tarımı yapılan tütünler değişik ekolojik koşullarda yetişirler. Bu farklı ortam, doğal olarak tütünlerde, değişik kimyasal ve biyolojik yapılaşmaya neden olmuştur. İçim karakterlerini etkileyen bu oluşumlar tütünlerde nefaset ve çeşni farklılıkları meydana getirirler. Bu önemli farklılıklarda harmanlama ile giderilmektedir.

Harmanlamanın bir de tarihçesine bakalım.

M.S. 500 - 700 yıllarında Arizona’da”da bulunan arkeolojik kazılardan elde edilen verilere göre o zamanlar tüketilen tütünlerin tek tip olduğu saptanmışsa da, sonraları 1521 yılında kaşif Fransisko Hernandez, kamışla tütün içenlerin, kamışın ucuna kokulu bitkiler de karıştırıp içtiklerini görmüştür.

Böylece, tütünün o zamanlarda bu şekilde karıştırılarak tüketilmesi, başka bir tabirle harmanlamanın doğuşu anlamına gelmektedir. Demek ki, daha o yıllarda insanlar, tütünlerin kokusunu, tadını ve sertliğini kısaca içim niteliklerini düzenleyecek ve çeşitlendirecek çareler aramışlardır.

Böylece yukarıda yaptığımız açıklamalar doğrultusunda harmanın genel tanımını şöyle özetleyebiliriz :

Harman, değişik içim zevkinde olan tüketici gruplarına hitap edecek nitelik ve modelde, ayrı ayrı tip menşei , amaçlanan karakterde tütünlerin değişik nevilerinden belirli oranlarından meydana getirilen karışımlara (reçetelere) harman denir.

1.1.1. Tütünü harmanlamanın gerekleri:

Birincisi ülkemizde yetiştirilen tütünler değişik karakterlidir. İkincisi toplumun sosyo ekonomik durumudur.

Bunlar göz önünde tutulduğunda tütünlerin neden harmanlanması gerektiği daha ayrıntılı bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Ayrıntıları başka dünya tiplerini katmadan sadece bizim tütünler açısından şöyle sayabilmek mümkündür.

a. Teknolojik açıdan :

  1. Ülkemizde var olan tütün menşelerimizin tek başına içilememeleri.
  2. Populasyonları hesaba katmadan üretimde yer alan 38 in üzerindeki tütün çeşitlerinin çokluğu
  3. Pek tabii ki bu çeşitlerin her birinden ayrı ayrı sigara yapmanın mümkün olmayışı.

b. Ekonomik açıdan :

Tek başına içilmeyen menşe ve çeşitleri, düşük neviyatlı tütünlerin de yapıtlarda sarf etmek mecburiyeti, aksi halde onları imha etmek zorunda kalmamız.

c. Sosyo Ekonomik neden :

Her ülkede olduğu gibi bizde de farklı ekonomik gücü olan tüketicilerin mevcudiyeti bu nedenle düşük gelirli kitlelere hitap eden tütün yapıtı çeşitlerini imal etmek gerekçesi.

d. Popüler nedenler:

Bazı bölgelerin kendi yetiştirdikleri tütünlerin içim niteliğine benzer tipte, aroma özelliklerine uygun, onları tahmin edici özel harman yapılması ihtiyacı. Örneğin Bitlis sigarası Doğu çevresinin beğendiği bir sigara harmanından oluşmuştur.

1.1.2. Harmancı kimdir ? Eğitimi, görevi nedir ?

Birçok tütün çeşidinden belli oranlar alıp yeni bileşim oluşturma işi harmancılık olunca, bu oluşumu meydana getiren kişi de harmancıdır.

Harmancı, bir tütün uzmanıdır. Muhakkak çok iyi eğitilmiş, deneyimli olması gerekir. Bu bir tütün teknoloji mühendisi ya da tütünlerin morfolojik, fiziksel, kimyasal ve içim niteliklerini iyi bilen, yüksek öğrenim görmüş kişi olmalıdır. Zira bir yapıtın tüm özelliklerinin hamurlandığı yer, karışımın oluşturulduğu beşik harmandır. Yeni deyimlerle harmancı, mamulün ilk dizaynını yapan kişidir. Kanımızca tütün yapıtlarının tüm niteliklerinin % 60 - 70 i, harmancının yeteneğine, günlük icraatındaki özverisine, yaratıcılığına, becerisine bağlıdır. Bu itibarla bir fabrikada harmancı, işlerin en yoğun ve sorumluluğu çok yüksek olan teknolojik üretim zincirinin ilk halkasında çalışır.

Harmancının uluslararası deyimi İngilizce”den alınan “Blender” dir.

Harmancının görevi, kompozisyonu oluşturacağı tütünleri harmanın karakteristik özelliği doğrultusunda seçmek, sınıflandırmak, bir nevi değerlendirme uzmanıdır. Bunu için o, işlenmiş ve fermantasyonlarını geçirmiş tüm tütün tiplerinin ve menşelerin vasıflarını bilmesiyle beraber bu tütünleri harman içinde değerlendirmenin esas prensiplerini de iyi bilmesi gerekir.

Bu prensipleri şöyle sıralayabiliriz.

  1. Her şeyden önce tütünleri sınıflandırmada hangi prensibi temel kavram olarak kabul edeceğini saptamalı ve ona göre tasnif yapmalıdır. Örneğin; eğer bir harmanın yavaş içimli ve hoş kokulu olmasını istiyorsak , elbette aroması ve çözünür karbonhidratları bol, aynı zamanda az nikotin içeren tütün menşeleri harmanın oluşumunda yönlendirici rol alacağını bilerek seçmeliyiz.
  2. Tütünlerin neviyat sınırlarını ve toleranslarını iyi bilmeli.
  3. Tütün neviyatları arasındaki işleme hatalarını, yani tütün ünitelerinde (bireylerde, balyalarda, tongalarda) neviyat basamağı atlama hatalarını görmeli ve etkilerini kavramalıdır. Örneğin; AG olarak harmana girmesi için takdim edilen dengin yüzde kaç oranında BG ve KP yapraklar ihtiva ettiğini saptamalıdır.
  4. Kabul ettiği tütünün tipini, menşeiini ve neviyatını aks ettirip ettirmediğini belirlemelidir.
  5. Harmanı oluşturan tütün tiplerinde ya da menşeilerde en bariz müspet niteliği seçebilmelidir.

Görülüyor ki, tüm bu değerlendirmeler oluşturulacak harmanın özelliği için çok önemlidir. Bilhassa menşeilerin ve ayrı ayrı tütün tiplerinin özel karakteristiklerini kavramak ve harman içinde o tipin ne gibi vasıflar oluşturacağını önceden saptamak harmancının tütünleri iyi tanıması ve yaratıcılık yeteneğiyle ilişkilidir. Çünkü geniş anlamda harmancı bir yaratıcıdır. Harmanlar her ne kadar belli reçeteler üzerine hazırlansa da harmanları oluşturan menşeilerin, neviyatların tolerans dışı vasıflarını, diğer menşeilerin tüm vasıflarıyla tamamlamak, bağdaştırmak harmancının yaratıcılık alanı kapsamındadır. Zira her tipin ve menşeiin kendine öz (spesifik) bir yada bir kaçını diğerlerinden tek bakışta soyutlandıran niteliği vardır. İşte bu nitelikler görülmeli ve bir kullanım olasılığı olarak harmancı tarafından değerlendirilmelidir. Hatta bazı tütün tüplerinin özellikleri kullanım açısından sınıflandırılmıştır.

Örneğin;

Güneşte kurutulan esme renkte ki vb. tütün yaprak ayası büyüklüğünden, kalınlığından ve koyu kahverengi renginden faydalanarak bu tütünlerden esmer sigara harmanları oluşturulmaktadır.

Puroluk tütünler orta boyutlu, ince nesiçli, yüksek elastikiyetli ve çok bariz açık kahverengi olmaları puro yapımı için elverişlidir.

Flue Curıng yöntemiyle kurutulan Virginia vb. tütünler, genellikle harmanlara açık sarı ve sarı rengi kazandırmak için kullanılır.

Oriental tip tütünlerin ise en üstün özellikleri küçük kıtalı, ince damarlı, zengin muhteviyatlı ve genelde sarı renkli oluşlarıdır.

Tabii böyle bir sınıflandırma harmancılık açısından biraz kaba olabilir ve genel olarak kabul edilemez. Zaten bu sorun örnek olarak gösterilmiştir. O halde tütün yaprağının morfolojisi, fiziksel yapısı, kimyasal içeriği , harmanın içim niteliğini oluşturan en bariz faktörler olduğunu belirtmeliyiz. Bu itibarla harmancılık dersinde incelenecek konuları ülkemizde ve dünyada üretilen tütünlerin harmancılık açısından yukarıda belirttiğimiz özelliklerini açıklayarak başlayacağız ve bu arada özellikle günümüz harmancılığında büyük önem kazanan iri kıtalı

Virginia, Burley vb. tütünlere de değineceğiz.

1.2. Harmanlarda tütün tipleri:

Günümüzde tütüncülükle ilgili ana ve yan sanayi dallarına ait kuruluşlar, araştırma kurumları, üretim ve pazarlama gibi çeşitli hizmet dalları ile beraber muhteşem bir manzara sergilemektedir. Saatimizin her saniyesinde dünyanın dört tarafındaki kül tabaklarına 120.000 - 150.000 izmaritin düştüğünü görmek, tütünün insan yaşantısına ne ölçüde girdiğini kanıtlaya oldukça yeterli sayılır. Ayrıca yaygın tarımı yapılan ülkelerde tütünden elde edilen gelir kaynağı açısından alternatif bir başka tarım ürünü bulunmamaktadır.

Bugün tütünler, hangi maksat ve şekilde kullanılacaklarsa bu doğrultuda bir endüstri ilk maddesi haline getirilebilmeleri için belirli bazı teknolojik işlemlerden geçirilmekte ve böylece de dünyada ticari ve teknolojik kullanım yani mamul üretimine uygun tipler oluşturur. Bu tiplerin nihai teknolojik ve konsumatif özelliklerinin belirlenmesinde müessir olan faktörleri şöyle bir sırada mütala edeceğiz.

  1. Ekolojik Koşullar : İklim, toprak ve topoğrafik durum.
  2. Uygulanan tarım yöntemleri : Gübreleme, sulama, toprak işleme, dikim sırası araları (bir dekara düşen bitki sayısı) , tepe kırma ve yaprakların hasat edilmesi.Tütünlerin menşeii
  3. Kurutma metotları

a. Flue Cured : Isı ile kurutulan tütünler.
b. Air Cured : Havada (gölgede) kurutulan tütünler.
c. Sun Cured : Güneşte kurutulan tütünler.
d. Fire Cured : Ateşte kurutulan tütünler.

     5. Kurutulmuş yaprakların fermantasyon ve natürelleştirilmesi teknolojileri.

Görülüyor ki, bu gün dünyada var olan harman tiplerinin oluşumu agroteknik, tütünlerin irsi vasıflarının, teknolojik işlemlerin, ekolojik şartların vb. etkenlerin bir ürünüdür. Tabii bu faktörlerin arasında uyum ne derecede olumlu gelişme göstermiş ise o derecede de yüksek vasıflı tütün ve harman tipleri elde etmek mümkün olmuştur. Bir veya birçok koşulların yetersizliği veya faktörler arasında zuhur eden dengesizlikler, tiplerin nihai özelliklerine yansımış böylece de farklı konsumatif ve teknolojik nitelikli tütün tipleri, harman ilk maddesi ortaya çıkmıştır.

Bu yüzden tütün tiplerini tamamen tanımak oldukça zor bir durum arz eder. Yine de dünya tütün tiplerinin sıralanmasında kullanış yerleri, üretildiği ülkeler, renkleri gibi çeşitli kriterler göz önünde bulundurularak, bu arada da tütünlerin nihai terkibinin belirlenmesi açısından yukarda sıraladığımız 5 faktörün taşıdığı ve kullanma yeri esasına dayanarak aşağıdaki tasnif şekli günümüzde benimsenmiş bulunmaktadır.

DÜNYA TÜTÜN TİPLERİNİN TASNİFİ

Kurutma Metodu                                                                             Tütün Tipi                                                             Kullanış Yeri

1 - Flue Cured                                                                                Virginia                                                             Sigara, Pipo, Çiğneme

2 - Air Cured

2.1. Light air cured                                                                 Burley , Maryland                                             Sigara, Pipo, Çiğneme, Enfiye

2.2. Dark air cured

2.2.1. Sigara ve diğer maksatlarla  kullanılan tütünler          One sucker ,Green River                                   Çiğneme, Pipo,Enfiye

2.2.2. Puroluk Tütünler                                                    Amerikan Puroluk tütünleri             Puro, Dış ve İç sargılık,dolguluk ve çiğneme

Küba (Havana) tütünleri

Brezilya tütünleri

Sumatra, Java tütünleri

Filipin tütünleri 

3 - Sun Cured

3.1. Oriental tütünler                                                              Türkiye, Yunanistan                                                     Sigara, Pipo

Bulgaristan, Yugoslavya

Arnavutluk

3.2. Semi oriental tütünler                                                                                                            Sigara, pipo ve bütün kullanım yerlerinde

3.3. Light sun cured tütünler                                                                                                                               ''              ''

3.4. Dark sun cured tütünler                                                                                                                                                                    

     ''                    ''     

4 - Fire Cured                                                                                                                                                     Enfiye, Çiğneme, Pipo

5 - Tasnif dışı tütünler                                                                 Perigue                                                                           ''    ''

Black-Fat                                                                                     ''    ''

Hasankeyf                                                                                    ''   ''

Tömbeki                                                                                     Nargile

Yukarıdaki tasnif çizelgesinde görüldüğü gibi ayrıca bu ana gruplar kendi içlerinde;

Örneğin ; Air cured tütünler, havada kurutulmuş açık renkli tütünler, koyu renkli tütünler ve puroluk tütünler şeklinde 3, sun cured tütünler de oriental, semi oriental, açık ve koyu renkli güneşte kurutulmuş tütünler olarak 4 alt gruba ayrılmaktadır. Ayrıca ana 4 tipe ilaveten Perigue,

Black-Fat, Hasankeyf, Tömbeki gibi tasnif dışı tütün grupları ile de dünya ana tütün tipleri tasnifi tamamlanmaktadır.

Bu arada yeri gelmiş iken Cured kelimesine açıklık getirmek gerekiyor. İngilizce”de Curing terimi özel olarak sadece tütün kurutulması için kullanılan deyimdir. Diğer materyallerin kurutulmasında ise “Drying” kelimesi kullanılır.

Şimdi kısaca bu tiplerin bazı özelliklerini açıklayalım.

1 - Flue cured tütünler : Dünyanın en yaygın tütün tipidir. Dünya tütün üretimi miktarının ve ihracatının yarısından fazlasını teşkil eder. Flue cured ‘ler sarı ve açık sarı-turuncu renkli iri kıtalı tütünlerdir. Özel fırınlarda yapay olarak ısı ile kurutulurlar. En bariz özellikleri % 22 den de fazla indirgen şeker ihtiva etmeleridir. Yanma özellikleri ise orta ve düşüktür. Genelde sigara üretiminde kullanılırlar. Bu gün 75 den fazla ülkede Flue Cured tütünleri üretilmektedir. Başlıca ülkeler ABD, Çin, Zimbabve, Brezilya, Hindistan, Japonya vb.

Başlıca ihracatçı ülkeler ise ABD, Brezilya, Zimbabve ve Hindistan’dır. Bu arada Flue Cured tütün tipinin en iyi özelliklerini ihtiva eden tütünlerin

ABD ve Zimbabve menşeileri olduğunu söylemeden geçemeyiz.

2 - Air Cured tütünler : Bu tip tütünlerin light air cured alt grubuna mensup olan Burley “ler ve Maryland tütünleridir. Tütünler kapalı hangarlarda ve gölgede kurutulmaktadır. Uygulanan kurutma yöntemi sebebiyle de air cured tütünlerde olduğu gibi yüksek kuru madde kaybına uğramakta ve yüksek azotlu madde muhtevası yanında oldukça düşük bir karbonhidrat yüzdesi içermektedirler. Mineral maddeler içeriği ise yüksektir.

Bütün Burley tipleri geniş yapraklıdırlar. Yaprakların sap şekli kabakulak, az karınlı, sivri uçlu, normal olarak yaprak yüzeyi açık kahverengidir.

Burley ‘in esas özelliği klorofil yetersizliğidir. Bu yüzden yaprağın orta (ana) damarının tipik krem rengi bir görünüşü vardır. Yaprak nesici ince ve pürüzsüzdür. Başlıca kullanım alanı sigara ve pipo mamulü üretimi harmanlarıdır.

En çok Burley üreten ülkeler ABD, İtalya, Kore, Meksika, Brezilya ve Japonya “dır. En soylu Burley ise ABD ‘de yetişir.

Maryland : Bunlar diğer air cured tütün menşeilerine göre bariz farklılıklar gösterir. Bazıları geniş omuzlu, ince dokulu, yanma özellikleri daha yüksek ve nikotin içerikleri daha azdır. Bu yüzden de puroluk tütünlerle akrabalıkları oldukları sanılmaktadır. İçim özellikleri daha ziyade nötr bir ortam sergiler. Genel olarak Amerikan blend ve esmer sigara yapım harmanlarında kullanılırlar.

Bu tip başlıca ABD, İtalya, Madagaskar, Güney Afrika Birliği, Japonya ve Pakistan”da üretilmektedir. Yine de en bariz ve yüksek özelliklere sahip tipi ABD”de yetiştirilmektedir.

2.1 - Dark air cured tütünler : Havada kurutulmuş (esmer) tütünler koyu renkli, kalın yağlı doku özelliğine sahip yüksek nikotin içerikli tütünlerdir. Keza yetiştirildikleri toprakların karakterinden ve üretim metotlarından kaynaklanan bariz morfolojik özellikleri ise yaprak boğum adedinin azlığı, sığır dilini andıran şeklidir.

Kimyasal içeriğinde indirgen şekerlerin hemen hemen hiç olmayışı, yüksek protein ve nikotin oranları alkolik ekstremi yine esmer tütünlerin en belirgin özellikleri olarak ortaya çıkar.

Tütünlerden başlıca esmer sigara, çiğneme tütünü, enfiye ve pipo harmanlarında yararlanılır. Esas üretici ülkeler Fransa, Brezilya, Pakistan,

İtalya ve İspanya ‘dır.

2.2 - Puroluk Tütünler : Bütün puroluk tütün tipleri besin maddelerince zengin topraklarda veya kuvvetli gübreleme uygulanarak yetiştirilirler.

Aynı zamanda gelişmeleri esnasında yeteri kadar su buldukları için sigaralık tütünlerden daha büyük kıtalıdırlar. Bu tütünlerin başlıca renkleri kül - fare rengindedir. Yaprak kalınlıkları çok ince, doku yapısı narin olup, yaprak şekilleri geniş karınlıdır. Tali damarları da ince ve narindir.

Yanıcılık vasıfları çok üstündür. Kimyasal içerikleri esmer tiplerle, yani dark air cured tütünlerle yakınlık gösterir. Kendilerine özgü bariz aromaları vardır.

Bu tütünler prensip olarak üç sınıfa ayrılırlar. Dış Sargılık , İç Sargılık ve Dolguluk. Bitkinin en alt yaprakları iç sargılık, orta yaprakları dış sargılık ve üst yapraklar genelde dolguluktur. Çünkü dolguluk tütünlerin dolgu yapısı daha kalınlaşmakta, yaprak şekli daralmakta ve sivri şeklindedir. Oysa sargılık tütünlerin dokuları daha ince, boyutları daha büyük, yaprak uçları daha geniş ve küttür.

Tasnif tablomuzdaki sıralamaya bakarak puroluk tütünlerden Amerikan, Filipin ve kısmen Brezilya tütünlerinin dolguluk, Küba ve Sumatra -

Java puroluklarının ise iç ve dış sargılık olarak kullanıldıklarını söyleyebiliriz. Puroluk tütün üreten ülkeleri Amerika’da daha az olmak üzere şöyle sıralamak mümkün olmaktadır. Küba, Endonezya ve Filipinler.

3 - Sun Cured tütünler : Güneşte kurutulan tütünlerdir. Bu metot Türk ve Şark tipi (Oriental) tütünlerin kurutulmasında kullanılır. Anımsanacağı gibi sun cured kurutma usulünde etkin olan faktör iklimdir. Dünya tütünlerinin % 34 ‘ü bu usule göre kurutulur. Hemen şunu ifade etmeliyiz ki, güneşte kurutulan tütünler mahalli kurutma usullerinin ve bölge ikliminin aynı olmaması yüzünden fiziksel özellikler ve kimyasal yapısı yeknesak olmamaktadır. Zaten sun cured tütünlerin menşei zenginliği ve yapısal farklılığı da bundan kaynaklanmaktadır.

En eski kurutma metodunu içeren sun cured tütünleri, tabloda da belirtildiği gibi 4 gruba ayrılmaktadır.

3.1 - Tipik Oriental tütünler : Bu tütünler küçük boyutlu, yaprakları aromalı, kokulu, yanma kabiliyetleri ve sigara randımanlarının yüksekliği ile dünya tütün tiplerinin içinde ayrı bir yer tutmaktadırlar. Yaprak renkleri sarı, turuncu, kırmızıdır. Kimyasal yapısındaki indirgen şeker ve protein madde muhteviyatları orta derecede olup dengeli haldedir. Büyük ölçüde reçine ve eteri yağlar ihtiva ederler.

Başlıca sigara imalatında kullanılırlar. Tipik oriental tip tütün üreten ülkeler Türkiye, Yunanistan, Bulgaristan, Yugoslavya ve Ortadoğu ülkeleridir.

3.2 - Semi oriental tütünler : Bu tütünlerin üretim şekli oriental orijinli tütünlerle büyük ölçüde benzerlik gösterir. Fakat ekolojik şartlar açısından farklı bölgelerde, farklı koşullara tabi kaldıklarından ötürü her ne kadar tipik oriental tütünlere yakın özellikler taşısalar bile bilhassa koku, aroma ve içim kalitesi yönünden belirli farklılıklar arz ederler. Örneğin ; semi oriental tütünler güneşte kurutulmuş daha büyük kıtalı tütünlerdir. Renk itibariyle koyu, yani kırmızı ve koyu kırmızı tonlar egemendir. Nikotin içerikleri orijinallere nazaran daha yüksektir. Tipik semi oriental tütünler Romanya, Yugoslavya, Arnavutluk,ülkemizin Doğu ve Güneydoğusunda ve Yakındoğu ülkelerinde yetiştirilmektedir. Özet olarak semi oriental tütünlerin orijinleri itibariyle düşük kaliteli, fakat sigara randımanı açısından hemen hemen aynı olduğunu söyleyebiliriz.

3.3 - Light Sun cured tütünler : Açık renkte, güneşte kurutulmuş tütünler. İri kıtalı olup açık sarı renklidirler. Yüksek nikotin içerikli tütünlerdir.

Genellikle sigara üretiminde kullanılırlar. Başlıca üretici ülkeler Japonya ve Hindistan”dır.

3.4 - Dark sun cured tütünler : Esmer renkte, güneşte kurutulmuş tütünler.

Sonuç olarak Sun cured tütünlerin yetiştirildiği Suriye, İran, Lübnan, Kıbrıs, Libya, Güney Afrika, Güney doğu ABD gibi pek çok ülkede esas olarak , orijin oriental tütünlere ve özellikle Türkiye”den İzmir, Samsun ve Trabzon, Yunanistan”dan Basma, Kavala, Bulgaristan”dan Perustitsa tütünlerine dayanmakta olduğu ve bu orijinler arasında bazı yakın vasıflar taşıdıkları görülmüştür.

4 - Fire Cured tütünler : Bu tip tütünler aromatik kokulu ağaçlar yakılarak onların ateşinde, sıcak dumanın etkisinde bırakılmak suretiyle, kapalı hangarlarda kurutulan tiplerdir. Bunlar koyu renkli, kalın, ağır yağlı, derimsi ve kuvvetli dokulu, büyük yapraklı tütünlerdir. Dünyaca meşhur Latakya tütünleri de bu grup içinde mütala edilmektedir. Kimyasal yapıları proteinlerce zengin, indirgen şekerlerce fakirdirler. Bu tipe başlıca iki alt tipin grupları mensuptur.

  • Kentaky
  • Virginia dark Fire cured

Bu tütünler başlıca çiğneme tütünü, enfiye, pipo ve esmer sigara harmanlarında kullanılmaktadır. Esas üretici ülkeler ABD, Polonya ve İtalya”dır.

5 - Tasnif dışı tütünler :

Perigue : Kurutma şekli bakımından Light Air Cured tipi bir tütündür. Saplarıyla hasat edilen tütünler takriben 12-15 gün sonra saptan ayrılır. Sonra bu yaprakların orta damarları çıkartılarak 15-20 adet yarım yaprak üst üste konur ve kendi etrafında adeta havuç şeklini alacak şekilde burulur. Bu havuçlar (keşe) fıçılara konur ve pres edilir. Bir ay sonra fıçılar açılarak muayene edilir ve tekrar yapraklar bükülür. Böyle bir bakımda bir yıl sonra kehribar renginden koyu kahve ve siyaha dönüşen tütünler ayrıca aroma ve tatlı koku kazanarak harmanlarda kullanıma hazır duruma getirilir. Genelde bu tütünlerden çiğneme, pipo ve enfiye mamulleri üretilir.

Black -Fat : Bunlar ateşte kurutma metodu ile kurutulan tip tütünlerdir. Bilahare özel soslama ve kokulandırma yöntemleriyle muamele gören tütünler presle paketlenerek satışa hazır hale getirilir. Afrika, Güney ve Kanarya adalarında çok revaçta olan bu tütünler başlıca çiğneme ve enfiye yapımında kullanılır.

Hasankeyf tütünleri : Dünyada gerek sigaralık ve gerekse puroluk ve pipoluk olarak yetiştirilen tütünler Nicotiana Tabacum cinsine ait oldukları halde Hasankeyf tütünleri tömbekilerle birlikte N. Rustica cinsinin birer üyesidir. Rusticalar genel olarak kaba etli ve sıkı dokulu, koyu kırmızı, kahve renkli, yeşilimsi nüansları taşıyan sert ve hatta acı içimli tütünlerdir. Havada kurutulurlar. Bu arada Hasankeyf tütünleri % 8-15 nikotin ihtivası ile dünyanın en sert tütünleridir. Kalın damarlı, kirli koyu renklidirler.

Tütünler başlıca sitrik asit yüzdeleri ve çiğneme tütünler ile enfiye yapıtlarında kullanılırlar. Başlıca üretici ülkeler Rusya, Polonya, Fas, Tunus, Pakistan ve Güney Amerika”dır. Bizde de Gaziantep yöresinde ziraatı yapılmaktadır.

Tömbeki : Nicotiana Rustica “ların nargile tütünü şeklinde kullanılan tiplerinden biridir. Büyük kıtalı, geniş karınlı, kabakulak denecek kadar geniş yaşmaklı, çok kalın dokulu, açık sarı, açık kırmızı, kırmızı ve koyu kırmızıya kadar değişen kırmızı ve kahve renkli benekli kaptan postu manzaralı deyimi kullandığımız, dokuları kuvvetli, higroskopisiteleri yüksek, % 2-4 nikotin içerikli, % 15-20 protein ve % 7-10 şeker ihtiva eden tütünlerdir. Ancak yanma kabiliyetleri düşüktür.

Bu tip tütünler İran, Arap Ülkeleri, Hindistan, Türkiye ve daha ölçüde de Yunanistan”da tüketilmektedir.

Sonuçta özetlenen hususlar;

  • Dünya tütün tiplerini daha iyi tanıma yolunda yaptığımız seyahati sonuçlandırmadan önce bunların toplam tütün üretimindeki paylarını da değinmek istiyoruz. Çünkü vereceğimiz oranlar harmancıya büyük ölçüde onların harmanlarda kullanımlarına dair bazı yorumlara kaynak teşkil edecektir. Zaten tütün mamul yapımı için üretilmektedir.

Bugün toplam dünya tütün üretiminde;

% 55 Flue Cured

% 15 Dark air cured

% 15 Burley

% 12 Oriental ve semi oriental

% 3 Diğer tütün tipleri yer tutmaktadır.

  • Kurutulmuş tütün tiplerini yaprak renkleri durumlarına göre esas iki grupta topladık.
  1. Açık Renkli tütünler : Virginia “lar, Oriental ve semi oriental tütünler, açık renkli güneşte kurutulmuş tütünler.
  2. Esmer koyu renkli tütünler : Havada kurutulmuş esmer renkte tipler (dark air cured), purolar, güneşte kurutulmuş purolar, güneşte kurutulmuş koyu renkli tütünler (dark sun cured), Kentaky ve Hasankeyf .
  • Bu arada harmanlarda kullanım ve etki açısından tipleri yine iki grupta mütaala etmek en uygun olacaktır.
  1. Kupaj tütünler: Bu tip tütünler soylu, yüksek kaliteli, zengin ihtivalı olup harmanlarda özellikle de sigara yapıtlarında istenilen esas özelliği belirlemede kullanılan tütünlerdir. Örneğin; soylu bir Virginia ve orijin oriental tipleri gibi.
  2. Dolguluk grubu tütünler : Bunlar başlıca yoğunlukları daha az, yalın içimli ve konsumatif nitelikleri muayyen vasıflı olanlardır. Bu tür tütünlerin harmanlarda kullanım amacı daha ziyade randıman ayarlama ve yanmayı teshih etme doğrultusundadır. Örneğin; daha düşük kaliteli Virginia, Burley, Maryland ve bazı semi oriental tip vb tütünlerdir.