Başkanlığına
15.05.2008
Yürütmenin Durdurulması İstemi İçerir
TEKEL Sigara AŞ.deki Varlıkların Özelleştirilmesi
İşlemine Onay Veren ÖYK Kararının
İptali Davası
Davacılar : 1. Tek Gıda
İş Sendikası
2. Tütün Eksperleri Derneği
Vekilleri :
Avukat Gökhan Candoğan
Bestekar Sokak No:61/B-3, Kavaklıdere, Ankara
Davalı :
T.C. Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
Ziya
Gökalp Caddesi No:80, Kurtuluş, Ankara
D.Konusu : TEKEL’in bağlı ortaklığı Sigara Sanayi İşletmeleri
ve Ticareti AŞ.ye ait varlıkların “satış” ve “mülkiyetin gayri ayni hak
(intifa) tesisi” yöntemi ile özelleştirilmesi işlemine onay veren 22.04.2008
tarih ve 2008/23 sayılı Özelleştirme Yüksek Kurulu (ÖYK) kararının iptali ve
dava sonuna kadar yürütmenin durdurulması istemini içerir dava dilekçesidir
Resmi Gazete İlan
Tarihi : 24.04.2008 tarih ve 26856 sayılı
Resmi Gazete
A. Açıklamalar
1. Vekili bulunduğum Tek Gıda İş
Sendikası, tütün ve gıda sektöründe çalışan işçilerin üyesi bulunduğu,
Türk-İş’e bağlı bir işçi sendikasıdır. Sendika, özelleştirme kapsam/programına
alınan ve dava konusu ihale ile satış yöntemiyle özelleştirilmesi kararlaştırılan
TEKEL’e bağlı Sigara Sanayi İşletmeleri ve Ticareti AŞ.de toplu iş sözleşmesi
imzalama hak ve yetkisine sahiptir. (Detaylı bilgi için www.tekgida.org.tr )
2. Diğer davacı Tütün
Eksperleri Derneği ise, 24 Ocak 2008 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan
“Tütün Eksperlerinin Görev, Yetki ve Mesleki Sorumlulukları ile İlgili Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmelik” de “Tütün eksperi: Tütün eksperliği yüksek okullarından veya
muadili yerli ve yabancı okullardan lisans düzeyinde yüksek öğrenim diploması
alarak mezun olmuş, tütün alım ve satım muayenelerini yaparak tütünlerin vasıf,
değer ve nevilerini belirleyen, tütün işlemesi, bakımı ve fabrikasyonu konularında
uzman olan, tütün eksperi veya tütün teknolojisi mühendisi unvanına sahip
teknik elemanları”
olarak tanımlanan mesleki personelin üye olduğu, tütün eksperlerinin ortak
mesleki, kültürel, sosyal ve iktisadi hak ve menfaatlerini korumak mesleki gelişmeyi
ve aralarındaki yardımlaşmayı sağlamak ve Tütün Eksperleri mesleğini memlekete
azami derecede faydalı kılmak ve Türk Tütüncülüğünün gelişmesine ve rağbetinin
artmasına çalışmak amacı ile kurulmuş bir dernektir. (detaylı bilgi icin www.tutuneksper.org.tr)
3. Sendika ve meslek örgütlerinin, örgütlü
bulundukları/üyelerinin çalıştığı kamu şirketlerinin ve işçilerin hak ve
menfaatleri doğrultusunda, hukuka aykırı buldukları işlemlere karşı dava açma
hakkı bulunduğu yargı içtihatları ile ortaya konulmuştur.
4. Bunun yanında, bugüne kadar özelleştirilen
kamu şirketlerinin çoğunda özelleştirmenin tamamlanmasının hemen sonrasında
sendikalı işçiler işten çıkartılmış, işyerinde sendikal örgütlenme hakkı kullanılamaz
hale getirilmiş, sendikanın toplu iş sözleşmesi imzalama hak ve yetkisi ortadan
kalkmıştır. Bu nedenle, sendikaların hak ve menfaatlerini yakından/doğrudan
ilgilendiren özelleştirme işlemlerine karşı hukuki girişimde bulunmak,
sendikaların hak arama özgürlüğünün doğal bir sonucudur.
B. Dava Konusu İşlem
5. 05.02.2001 tarih ve 2001/6 sayılı
ÖYK kararı ile özelleştirme kapsamına alınan ve 05.02.2002 tarih ve 2002/6 sayılı
ÖYK kararı ile özelleştirme stratejisi belirlenen Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz
ve Alkol İşletmeleri AŞ. (TEKEL) nin bağlı ortaklığı Sigara Sanayi İşletmeleri
ve Ticareti AŞ. ile ilgili davalı idare tarafından 26.10.2007 tarihinden
itibaren yapılmaya başlanan ilanlar ile ihale süreci başlatılmıştır. Bu
ilan/duyuru sonrasında, son teklif verme tarihi 25.01.2008 olarak belirlenen
ihale sürecine
1-
LİMAK İnşaat
Sanayii ve Ticaret A.Ş. - PI TURKEY LLC OGG (Morgan Stanley Private
Investment Fund)
2-
STRAND
INVESTMENT S.AR.L
3-
BRITISH
AMERICAN TOBACCO Tütün Mamulleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
4-
CVCI-DOĞAN-TÜTSAB
OGG
olmak üzere toplam dört teklif alındığı
18.02.2008 tarihinde kamuoyuna duyurulmuştur.
6. Tekliflerin alınması sonrasında,
22.02.2008 tarihinde yapılan duyuru ile, özelleştirme ihalesi nihai pazarlık görüşmesinin
22.02.2008 Cuma günü saat 15:00’de Ankara Hilton otelinde yapılacağı duyurulmuştur.
7. Anılan tarihte yapılan ve dört
yatırımcının katıldığı ihale sonucunda, TEKEL’in bağlı ortaklığı Sigara Sanayi İşletmeleri
ve Ticareti AŞ.nin sigara üretim işi ile ilgili varlıklarının satış ve mülkiyetin
gayri ayni hak (intifa) tesisi yöntemi ile bir bütün halinde özelleştirilmesi
ihalesine en yüksek teklifi 1.720.000.000. ABD Doları (bir milyar yedi yüz
yirmi milyon ABD Doları) bedel ile “British American Tobacco Tütün Mamülleri
Sanayi ve Ticaret AŞ.” nin verdiği açıklanarak, ihale sonuçlandırılmıştır.
8. İhale Komisyonu, 29.02.2008
tarihli haberlere göre, kararını kesinleştirerek ihale sonucunu onay için
Rekabet Kurumu Başkanlığına iletmiştir. Akabinde, Rekabet Kurumu web sayfasında
27.03.2008 tarih ve 08-26/284-91
sayılı Rekabet Kurulu kararı ile ihaleye onay verilmiştir.
9. Rekabet Kurulu onayı sonrasında, 24.04.2008 tarih ve 26856
sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 22.04.2008 tarih ve 2008/23 sayılı ÖYK kararı
ile,
...
Özelleştirme programında bulunan
Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri A.Ş.’ne (TEKEL) ve TEKEL’in bağlı ortaklığı Sigara Sanayii İşletmeleri ve Ticareti A.Ş.’ne (ŞİRKET) ait ayrıntıları ihale şartnamesinde belirtilen sigara üretim işi ile ilgili varlıkların 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun hükümleri çerçevesinde "satış" ve "mülkiyetin gayri ayni hak (intifa) tesisi" yöntemi
ile bir bütün halinde özelleştirilmesi amacıyla İdare tarafından,
22.02.2008 tarihinde nihai pazarlık görüşmeleri
yapılan ihalenin sonuçları dikkate alınarak;
1. British American Tobacco Tütün Mamulleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.’ne
1.720.000.000.- (Birmilyaryediyüzyirmimilyon) ABD Doları peşin bedelle;
a) İhale Şartnamesi eki listede tapu kayıt bilgileri belirtilen Adana, Ballıca, Bitlis, Malatya ve Tokat sigara fabrikaları ile bu fabrikaların kullanımında bulunan taşınmazların satılmasına,
b) İstanbul, Adana, Ballıca, Bitlis,
Malatya ve Tokat sigara fabrikalarının envanter kayıtlarında yer alan makine ve teçhizat, yedek parça, hammadde, yarı mamul ve mamul stokları ile sarf
malzemesi nitelikli varlıklar, işletme
malzemeleri ve üretim faaliyetinde kullanılan tüketim malzemeleri, taşıtlar,
demirbaşlar, diğer varlıklar ile yatırım programı çerçevesinde alımı yapılmış olan makine ve teçhizat ve sigara fabrikalarının üretim işi ile ilgili Sözleşme imza tarihi itibariyle tüm siparişler
ve bunlara ait sözleşmelerin satış ve
devrine,
c) Adana, Ballıca, Bitlis ve Tokat sigara fabrikalarının sahası içinde bulunan lojmanların satılmasına,
d) İhale Şartnamesi eki listelerde belirtilen mevcut sigara markaları ve yeni marka başvurularının devrine,
e) ŞİRKET’in sahip olduğu sigara reçeteleri gibi ticari sır niteliğindeki bilgiler ve bunlarla ilgili hak ve yükümlülüklerin
devrine,
f) ŞİRKET’e ait mevcut tüm lisanslar, izinler ve ruhsatlar ile bunlara ilişkin
derdest başvuruların devrine,
g) Ayrıntılı listeleri İhale Şartnamesi ekinde yer alan "İdare Yaprak Tütün
Stoku’nun" 25.000 (Yirmibeşbin) tonluk kısmının satılmasına,
h) ŞİRKET’in yatırım programı çerçevesinde alımını yaptığı ancak ihale açıldığında henüz envanter kayıtlarına intikal ettirilmemiş olan şartname eki listede mevcut makine ve
ekipmanların satışına,
i) Satış Sözleşmesi imza tarihi itibarıyla ŞİRKET’e
ait olup Sigara Pazarlama ve Dağıtım A.Ş. başmüdürlüklerinin depolarında ve başmüdürlüklere bağlı perakende
satış mağazalarında mevcut sigara stoklarının satılmasına,
j) İhale Şartnamesi eki listede tapu kayıt bilgileri belirtilen TEKEL’e ait İstanbul Sigara Fabrikası ve bu fabrikanın kullanımında bulunan taşınmazlar ile ŞİRKET
Genel Müdürlük binası için 3 (Üç) yıl süre ile (mülkiyetin gayri ayni hak) intifa hakkı tesisine,
2. İhale üzerinde kalan British American Tobacco Tütün Mamulleri Sanayi ve
Ticaret A.Ş.’nin İdare tarafından
verilecek süre içerisinde satış sözleşmesini
imzalamaktan imtina etmesi ve/veya ihale şartnamesinin öngördüğü yükümlülükleri
yerine getirmemesi halinde, geçici teminatının irat kaydedilerek yukarıda
belirtilen ihale konusu varlıkların ihale sonucunda ikinci durumda bulunan Strand Investment S.ar.l’ye
nihai teklifi olan 1.700.000.000.- (Birmilyaryediyüzmilyon) ABD Doları peşin bedelle ihale şartnamesi çerçevesinde satış ve devrine, Strand Investment S.ar.l’nin İdare tarafından verilecek süre içerisinde satış sözleşmesini imzalamaktan imtina etmesi ve/veya ihale şartnamesinin öngördüğü
yükümlülükleri yerine getirmemesi halinde, geçici teminatının irat kaydedilerek ihalenin iptal edilmesine,
3. Satış sözleşmesi imzalanması, mülkiyetin
gayri ayni hakların (intifa) tesis edilmesi,
konu ile ilgili diğer hususların
belirlenmesi, satış ile ilgili sair işlemlerin
yerine getirilmesi hususlarında İdare’nin
yetkili kılınmasına
satış/ihale işlemine onay verilmiştir.
İşbu davamız ile 22.04.2008 tarih ve 2008/23 sayılı ÖYK kararının iptali
isteminde bulunulmaktadır.
C. İhale Süreci ile İlgili Olarak Açılan
Davalar
10. Davaya konu özelleştirme işlemlerine
ilişkin olarak, davacılar tarafından,
·
İhaleyi sonuçlandıran 22.02.2008 tarihli ihale
komisyonu kararının iptali istemiyle Danıştay 13.Dairesinin 2008/2435 E. sayılı
dosyasında,
·
İhaleye onay veren Rekabet Kurulu kararınını iptali
istemiyle Danıştay 13.Dairesinin 2008/3569 E. sayılı dosyasında,
iptal davaları açılmıştır. İhale
Komisyonu kararı ile ilgili olarak açılan davamızda, 13.Daire’nin 01.04.2008
tarihli ara kararı ile, yürütmenin durdurulması isteminin davalı idare savunması
alındıktan sonra incelenmesine karar verilmiştir.
D. TEKEL ile İlgili Genel Bilgi
11. 05.02.2001 tarih ve 2001/6 sayılı
ÖYK kararı ile özelleştirme kapsamına alınan ve 05.02.2002 tarih ve 2002/6 sayılı
ÖYK kararı ile özelleştirme stratejisi belirlenen Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz
ve Alkol İşletmeleri AŞ. (TEKEL) hakkındaki 02.06.2003 tarihli davalı idare
kararı ile; TEKEL Sigara Sanayi Müessesesi’nin tüm hak ve yükümlülükleri ile
birlikte Sigara Sanayi İşletmeleri ve Ticareti AŞ.ne, Alkollü İçkiler Sanayi Müessesesinin
tüm hak ve yükümlülükleri ile Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret Aş.ne ve
Pazarlama ve Dağıtım Müessesesinin de ikiye ayrılarak tüm hak ve yükümlülükleriyle
birlikte Sigara Pazarlama ve Dağıtım Aş. ile Alkollü İçkiler Pazarlama ve Dağıtım
AŞ.ye dönüştürülmesi öngörülmüştür.
12. Bu yeniden yapılandırma doğrultusunda
oluşturulan Alkollü İçkiler Pazarlama ve Dağıtım Şirketinin %100 sermayesi,
2004 yılında tamamlanan özelleştirme işlemi ile Mey İçki Sanayi AŞ.ye
devredilmiştir.
13. T.C.Başbakanlık Yüksek Denetleme
Kurulu’nun 11.12.2007 tarihli toplantısında kabul edilen TEKEL Genel Müdürlüğü
2006 yılı Raporu’na göre; 1999 yılında Tekel sigarası satışlarının yurt içindeki
Pazar payı %69.8 iken, özellikle sert paket sigara markalarına yönelen yoğun
talebin karşılanamayışı ve ÖTV sisteminde yapılan değişikliklerin TEKEL ürünleri
açısından haksız rekabet oluşturması gibi nedenlerle, Pazar payı 2002 yılından
itibaren ciddi bir düşüşe geçerek 2005 yılı sonunda %38.6’ya, 2007 yılında ise
%30 seviyelerine inmiştir.
14. TEKEL Sigara, yurt içi Pazar payının
büyük bir kısmını Philsa, JTI, BAT, European Imperial ve Gallaher’den oluşan
yabancı sermaye ağırlıklı firmalara kaptırmış olmakla beraber, 2007 yılında
145.658 üreticiden 34.155.000 kg (2006 yılı ürünü) tütünü 147.824.292 YTL bedel
karşılığında satın almıştır. Mevcut tütün üreticilerinin %67’sinin tütün alımın
yapan TEKEL, 20 milyar YTL’lik sigara pazarının yaklaşık olarak 6 milyar
YTL’lik kısmını elde etmekte, gelirinin önemli bir kısmını Hazineye aktarırken,
tütün üreticilerine de doğrudan ödeme yaparak tütün tarımının devamlılığına
katkıda bulunmaktadır.
15. Yapılan yatırımlar sonucunda üretim
ve Pazar payını koruma/arttırma noktasına gelen TEKEL Sigara 2006 yılı bilançosuna
göre 164 milyon YTL faaliyet karı elde etmiştir.
E. Hukuka Aykırılıklar
i. Tütün-Kamu Sağlığı İlişkisi ve
Ciddi Boyutlarda Kamu Zararına Yolaçması Beklenen Özelleştirme İşlemi
16. Dünya Bankası tarafından hazırlanan
1999 tarihli “Curbing the Epidemic:Governments and the Economics of Tobacco Control”
isimli Rapor, Ekim 2000’de “Salgını Durdurmak, Yönetimler ve Tütün Kontrolünün
Ekonomisi” başlığı ile türkçe yayımlanmıştır. Raporun “özet” başlıklı bölümünde,
.. sigara günümüzde
tüm dünyada her 10 erişkinden birinin ölüm nedenidir. Bu oran 2030 yılına
kadar, hatta belki biraz daha öncesinde, yılda 10 milyon ölüme ya da altıda
bire ulaşacaktır... Bu kronik hastalık ve erken ölüm epidemisinin yakın zamana
kadar daha çok zengin ülkeleri etkilemiş olmasına karşın, GÜNÜMÜZDE HIZLA GELİŞMEKTE
OLAN ÜLKELERE KAYMAKTADIR. 2020 Yılına kadar sigara nedeniyle ölen her 10 kişiden
yedisi DÜŞÜK VE ORTA GELİR DÜZEYİNE SAHİP ULUSLARA AİT BİREYLER OLACAKTIR. ..
denilerek sigara tüketimini yol açtığı
tehlike ve bu tehlikenin giderek orta gelir düzeyine sahip ülkelere yöneldiği
ortaya konulmuştur.
17. Günümüz dünyasının en temel/öncelikli
sağlık sorunlarından birisi haline gelen sigara tüketiminin ülkemiz açısında önemi
yargı organları tarafından da kabul edilmektedir. 07.11.1996 tarih ve 4207 sayılı
Tütün Mamüllerinin Zararlarının Önlenmesine Dair Kanun ile getirilen bazı
tedbirlerin Anayasaya aykırılığına yönelik bir başvuruyu inceleyen Anayasa
Mahkemesi, 1998/24 E. 1999/9 K. sayılı 13.04.1999 tarihli kararında,
…Anayasanın Çalışma ve sözleşme hürriyeti başlıklı 48. maddesinde, Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetine sahiptir. Özel teşebbüs kurmak serbesttir.
Devlet, özel teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara
uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır denilmektedir.
İtiraz konusu kuralla tütün ve tütün mamüllerinin isim, marka veya
alametler kullanılarak her ne suretle olursa olsun, reklam ve tanıtımının yasaklanmasının Anayasanın 48. maddesinde öngörülen özel teşebbüslerin çalışma özgürlüğünün sınırlandırılması sonucunu doğurduğu açıktır. Ancak, yasanın gerekçesinden sigaranın insan sağlığı, çevre ve ekonomi üzerindeki olumsuz
etkileri gözetilerek bu sınırlamanın yapıldığı anlaşılmaktadır.
Tütün ve tütün mamüllerinin reklamı, bunların kullanılmasını teşvik ve özendirerek toplum sağlığını olumsuz yönde etkilediğinden itiraz konusu
kuralla getirilen sınırlamaların benzerine çağdaş ülkelerde de rastlanmaktadır. Anayasanın 48. maddesinde özel teşebbüslerin sosyal
amaçlara uygun olarak çalışmasını sağlayacak önlemeleri almak devlete görev
olarak verilmiş, 13. maddesinde de, temel hak ve özgürlüklerin, genel sağlığın korunması amacıyla da sınırlandırılabileceği öngörülmüştür.
Bu nedenle, yapılan sınırlama demokratik toplum düzeninin gereklerine ters düşmediği gibi öngörüldüğü amaç dışında da kullan